กระทะเหล็กหล่อ เหล็ก สแตนเลส ใช้ครั้งแรกยังไง

ซื้อกระทะใหม่มา คำถามแรกที่หลายคนสงสัยคือต้องเผากระทะก่อนไหม คำตอบคือแล้วแต่ว่ากระทะทำจากอะไร และโรงงานเตรียมผิวมาให้แล้วหรือยัง บางใบล้างแล้วใช้ได้เลย บางใบต้องเคลือบน้ำมันก่อน ถ้าทำผิดแบบอาจเสียเวลาเปล่า หรือทำให้ผิวกระทะเสียได้

ก่อนทำอะไร ให้เปิดคู่มือที่มากับกระทะดูก่อนเสมอ ข้างล่างนี้เป็นวิธีจากหน้าภาษาไทยของผู้ผลิตแต่ละเจ้า ซึ่งเป็นวิธีของรุ่นนั้นๆ ไม่ใช่กฎที่ใช้ได้กับทุกยี่ห้อ

กระทะเหล็กหล่อ#

ใช้ครั้งแรก#

กระทะเหล็กหล่อบางยี่ห้อเคลือบน้ำมัน (seasoning) มาจากโรงงานแล้ว ดูที่กล่องหรือหน้าสินค้าว่าเขียนว่าเคลือบมาแล้ว (pre-seasoned) หรือเปล่า ถ้าเคลือบมาแล้ว ทำตามคู่มือของใบนั้น

ถ้ายังไม่ได้เคลือบ IKEA ประเทศไทย ↗แนะนำให้เคลือบน้ำมันก่อนใช้ ด้วยน้ำมันที่ไม่มีกลิ่น แล้วให้ความร้อนที่ 150 องศา อย่างน้อย 1 ชั่วโมง จากนั้นปล่อยให้เย็นแล้วเช็ดน้ำมันส่วนเกินออก

ล้างยังไงไม่ให้ขึ้นสนิม#

หน้าเดียวกันของ IKEA แนะนำไว้แบบนี้

• รอให้กระทะเย็นก่อนล้าง
• ล้างด้วยมือ ใช้น้ำยาล้างจานเพียงเล็กน้อย
• เช็ดให้แห้งสนิททันทีเพื่อกันสนิม

เหล็กหล่อเคลือบสี (อีนาเมล) ไม่ต้องทำอะไร#

หม้อหรือกระทะเหล็กหล่อที่เคลือบอีนาเมล แบบที่มีสีสวยๆ ไม่ต้องเคลือบน้ำมันนะ Le Creuset ประเทศไทย ↗ เขียนไว้ว่าไม่ต้องปรุงผิว (seasoning) แนะนำให้ใช้ไฟอ่อนถึงปานกลางระหว่างทำอาหาร ล้างด้วยมือด้วยน้ำอุ่นกับน้ำยาล้างจานสูตรอ่อนโยน และเลี่ยงแปรงเหล็ก ฟองน้ำหยาบ และอุปกรณ์โลหะ

กระทะเหล็ก (ที่ชอบเรียกกันว่าต้องเผากระทะ)#

กระทะเหล็กใหม่ๆ มักเคลือบอะไรสักอย่างมากันสนิมตอนขนส่ง ทีนี้แต่ละยี่ห้อเคลือบมาไม่เหมือนกัน วิธีเตรียมเลยต่างกัน

• IKEA VARDAGEN ↗ (ส่วนภาษาไทยอยู่ราวหน้า 43–46 ของไฟล์) เคลือบน้ำมันที่ปลอดภัยกับอาหารมา คู่มือให้แค่ล้างมือ เช็ดแห้ง แล้วเคลือบน้ำมันต่อได้เลย น้ำมันที่เหลือติดอยู่ยังช่วยการเคลือบด้วย
• Riverlight Kiwame ↗ กระทะญี่ปุ่นที่มีคู่มือภาษาไทย บอกตรงๆ ว่าไม่ต้องเผากระทะ ล้างแล้วเคลือบน้ำมันได้เลย

เพราะฉะนั้น ไม่ใช่กระทะเหล็กทุกใบต้องเผาจนแดง ทำตามคู่มือของใบที่ซื้อมาจะปลอดภัยกว่า

เคลือบน้ำมันบนเตา (ตามคู่มือ IKEA)#

1. เทน้ำมันพืชลงกระทะเยอะหน่อย ใช้กระดาษทิชชูเกลี่ยให้ทั่วด้านใน เก็บกระดาษชุ่มน้ำมันไว้ใช้ต่อ
2. ตั้งบนเตาที่ขนาดพอดีกับกระทะ ไฟกลางค่อนแรง (ประมาณระดับ 6 จาก 10)
3. ทิ้งไว้ประมาณ 10 นาที ระหว่างนั้นใช้ที่คีบจับกระดาษทาน้ำมันทุก 2 นาที
4. ยกลง เช็ดน้ำมันส่วนเกิน แล้วรอให้เย็น
5. ทำซ้ำอีก 10 นาที รอบนี้ทาน้ำมันแค่บางๆ แล้วเช็ดให้ผิวดูแห้ง รอให้เย็น
6. รอบสุดท้ายทำอีกประมาณ 6 นาที แล้วเช็ดน้ำมันส่วนเกินออก รอให้เย็น

ถ้าไม่สะดวกยืนหน้าเตา คู่มือเดียวกันให้อบที่ 200 องศา 30–40 นาที ทำ 2 รอบก็ได้เหมือนกัน

ล้างและดูแล#

ตามคู่มือ IKEA ↗ และหน้าความรู้ของ IKEA ประเทศไทย ↗

• ล้างด้วยมือ ใช้น้ำยาล้างจานแค่นิดเดียว เพราะน้ำยาจะพาชั้นน้ำมันหลุดไปด้วย
• คราบติดๆ โรยเกลือแล้วเช็ด
• ล้างเสร็จเช็ดแห้งทันที แล้วทาน้ำมันบ่อยๆ
• เลี่ยงอาหารเปรี้ยวจัดอย่างมะนาวกับมะเขือเทศ อาหารอาจเปลี่ยนสีหรือมีรสโลหะ

กระทะสแตนเลส#

ใช้ครั้งแรก#

คู่มือ Le Creuset รุ่น Essential 3-Ply ↗ (ส่วนภาษาไทยเริ่มหน้า 122) ให้แกะบรรจุภัณฑ์กับฉลากออก ล้างในน้ำสบู่อุ่น แล้วเช็ดให้แห้งก่อนใช้

อุ่นกระทะก่อนใส่อาหาร#

คู่มือเดียวกันบอกว่า ถ้าจะทำอาหารโดยไม่ใช้น้ำมัน ให้อุ่นกระทะด้วยไฟปานกลางล่วงหน้าประมาณ 2 นาทีก่อนใส่อาหาร

แต่ข้อนี้เป็นวิธีของกระทะสแตนเลสรุ่นที่คู่มือบอกไว้ ถ้าเป็นกระทะเคลือบกันติด คู่มือ Le Creuset ฉบับเดียวกันเตือนว่าห้ามปล่อยให้ผิวกันติดที่แห้งร้อนเกินไป และIKEA ประเทศไทยเตือนไว้ในหน้ากระทะเคลือบเซรามิก HEMLAGAD ↗ว่าอย่าให้ความร้อนกระทะเปล่าๆ เร็วเกินไป โดยเฉพาะบนเตาแม่เหล็กที่มีโหมดเร่งความร้อน (เรื่องเทฟลอนกับความร้อนเกิน อ่านต่อได้ในบทความกระทะเคลือบอันตรายไหม)

ล้างคราบติด#

คู่มือ Le Creuset ฉบับเดียวกันแนะนำว่า

• รอให้กระทะเย็นลงก่อนล้าง ห้ามจุ่มหรือเทน้ำเย็นลงไปตอนกระทะยังร้อน
• คราบติดแน่น เทน้ำสบู่อุ่นลงไปให้เต็มแล้วแช่ทิ้งไว้ก่อนล้าง

และบางยี่ห้อเตือนเรื่องกรดไว้ อย่างกระทะ Seagull แปซิฟิค ↗ บอกว่าไม่ควรให้สัมผัสกรด เกลือ หรือด่างเข้มข้น เช่น น้ำปลา มะนาว น้ำส้มสายชู เพราะฉะนั้นเช็กคู่มือของใบที่ใช้ก่อน

กระทะเหล็ก หม้อสแตนเลส อันตรายไหม#

หลายคนเคยเห็นโฆษณาว่ากระทะเหล็กช่วยเพิ่มธาตุเหล็กในอาหาร กรมอนามัยเคยออกมาเตือน ↗ว่าข้อความแบบนี้เป็นการโฆษณาเกินจริง เพราะยังไม่มีงานวิจัยไหนยืนยันได้ ความเห็นของเราคือ ถ้ามีปัญหาเรื่องธาตุเหล็กในเลือด ปรึกษาหมอดีกว่า อย่าหวังพึ่งกระทะ

ส่วนหม้อสแตนเลส สภาองค์กรของผู้บริโภค ร่วมกับนิตยสารฉลาดซื้อ ↗ เคยส่งหม้อสแตนเลสแบบสองหู ขนาด 14–22 ซม. 15 ยี่ห้อ ไปตรวจโลหะที่อาจหลุดปนลงอาหาร 7 ชนิด เช่น ตะกั่ว แคดเมียม นิกเกิล ตามมาตรฐาน มอก. (มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม) 3206-2567 ผลคือผ่านทุกตัวอย่าง แต่ตอนประกาศผล (ก.พ. 2568) มาตรฐานนี้ยังเป็นแบบสมัครใจ (ตอนนั้น สมอ. มีแผนให้เป็นมาตรฐานบังคับ ก่อนซื้อลองเช็คสถานะล่าสุดอีกที) และหลายใบไม่ได้บอกแหล่งผลิตบนฉลาก

เวลาซื้อเลยควรดูฉลากว่าบอกผู้ผลิตและแหล่งผลิตชัดเจนไหม และระวังสินค้านำเข้าราคาถูก ซึ่งนักวิชาการในข่าวเดียวกันเตือนว่าอาจไม่มีคุณภาพ

กระทะไหม้ติดจนขัดไม่ออก วิธีล้างแยกตามวัสดุอยู่ในวิธีล้างกระทะไหม้